Аймгийн Алдарт уяач Л.Баярсайн: Морьдоо хөтлөөд, тэмээн тэрэгтэй хүүхдээ аваад замд гардагсан

Говьсүмбэр аймгийн Сүмбэр сумын харьяат, аймгийн Алдарт уяач Л.Баярсайн гуайн ярилцлагыг уншигч танаа хүргэж байна.
-Алдарт сайхан өвөлжиж байна уу. Нас сүүдэр хэд хүрч байна вэ?
-1930 онд аймгийнхаа Баянбулаг гэдэг газар аав, ээжийн бага хүү болон төрж байлаа. Нас сүүдэр 85 хүрч байна. Эгч маань 91-тэй хөгшин Чойрт амьдарч байгаа. Одоо ч бидний үеийнхэн ховор болж дээ. Бид сайн ижийгийн буянд сайхан л наслаж явна.
-Та хэдэн хүүхэдтэй вэ?
-Анх 27 настай аав болж байлаа. Манайх зургаан хүүхэдтэй.
-Таны өвөг дээдэст морь мал уядаг улс байв уу?
-Байхгүй ээ. Моринд дуртай нутгийн олны нөлөө л их байсан болов уу. 24,25-тайгаасаа өөрийн болон өрөөлийн морийг уяж эхэлсэн. Одоо санаж байгаагаар 27-тойдоо Төв аймгийн нэг суманд их нас түрүүлгэж явлаа. Бас нэг даага түрүүлгэсэн нь анхны амжилтууд. Тэр үед улсад морь түрүүлгэсэн Морьтын Цэнд, Боргой нарын лут уяачидтай нэгэн цагт мөр зэрэгцэн явлаа. Мэдээж аймаг, сумандаа нэрээ гарсан алдартууд ч олон байв.
-Тэр үед ямар ажил хийж байсан бэ?
-Нэгдэл нийгмийн үед багийн дарга, худалдаа бэлтгэлийн дарга явлаа. Насаараа л дарганцар хийсэн хүн дээ, би. Ажлынхаа хажуугаар морио уяна.
-Морь уялаа гэж зэмлүүлэхгүй юу?
-Яалаа гэж. Харин ч айраг түрүү аваад ирэхээр сайн байна л гэнэ. Тэр үедээ нэр хүндтэй ч байж. Морьдоо хөтлөөд, тэмээн тэрэгтэй хүүхдээ аваад л замдаа гарна даа.
-Адуу малны наймаа арилжаа хэр хийж явсан бэ?
-Сүүлд эндээсээ нэг их морь худалдаж авсан нь одоо бий. За тэгээд Дамдинжав гэж хүнээс хар морь авч сумынхаа наадамд түрүүлгэсэн бол Борхүүгээс авсан даагаа ч түрүү магнайд хурдлуулж байлаа. Мөн Шаравжамц гэж хүнээс соёолон азарга авч Даланжаргаланд нэгийн дараа аман хүзүү орууллаа. Дээхнэ Туяа нэгдлийн 20 жилийн ой их мундаг болсон юм. Олон сумын уяачид оролцсон энэ наадамд 100 орчим шүдлэн мордож, борлог үрээгээ аман хүзүүдүүлж явлаа. Тэгэхэд Иххэтийн томчуудаас Онгоо Адилбиш, Нарангэрэл, Өндөршилийн Гүр нарын зүрхтэй улс ирж, сайхан танилцгаасан. Томчууд бүгд л айраг түрүүтэй буцсан юмдаг.
-Өнгөрсөн хугацаанд уяачийн хувьд бахархал төрүүлсэн ямар наадам байна вэ?
-1959, 60 оны үед манай энд нэг том наадам болж, хар их морио түрүүлгэж байлаа. Бас л сайхан наадам болохоор одоо ч дурсахад таатай санагдаж байна.
-Одоо морь уяж байна уу?
-Уяхгүй. Харин болж өгвөл наадам алгасахгүй үзэхийг боддог. Харж байхад манийн үеийн юм алга болж. Бид ч бүдүүн барагаар уядаг байсан юм биш шүү. Одоо жилийн дөрвөн улирал уралдаантай болчихлоо. Уяачдын морь уях эрдэм ухаан ч илүү нарийсаж, илүү мэргэжлийн болчихож. Мэдээж энэ сайн хэрэг. Харин наадам дээр сайхан морь унасан улс манай энд цөөхөн харагдах юм. Машин, мотоцикльтой л давхилдаад байна. Сайхан морио унаад, үндэсний дээлээ өмсөөд, ур хийцтэй эмээлээ тохсон хүн тун ховорхон гээч. Бид бол үүгээрээ л гангардаг байлаа. Өвгөн ах нь монгол наадам гэдэг утгаараа үндэсний гэсэн бүхэн энэ өдөр цогцолж байгаасай гэж хүсдэг юм.
-Бидний урилгыг хүлээн авч ярилцсанд баярлалаа. Эрүүл энх байж урт удаан наслаарай.
"Тод магнай" сэтгүүл Говьсүмбэр аймгийн тусгай дугаар