Батхутаг даянгийн адуу

Эртнээс “Хан хөхий адуу”-ны дийлэх удам угсаа нь хошуу ноён, хэдхэн баячуулын эзэмшилд байжээ. Хан хөхийн элжгэн халхчуул сайн үрээнүүдээ агталж, хурдан морь хийдэг, азарга уралдуулдаггүй байсан тул адууныхаа удам судрыг эх гүүний талыг барьж тогтоодог уламжлалтай байлаа. Харин 1998 оноос хурдан үрээгээ засахаа больж, азарга тавин угшлыг хөөдөг үржлийн арга нэвтрүүлжээ.
Хан хөхийн 10000 адууутай Батхутаг даян /баян/-гаас морь их таньдаг, баячуулыг нэг их тоодоггүй, шударга зантай зайсан Барханаг азарга тавих үрээ гуйжээ. Баян Батхутаг:
-Хавар отроос адуу ирэхээр хүү Гомбоогоор заалгаж аваарай гэжээ. Гэтэл дур мэдэн “хулсан шар хээр шүдлэн үрээ”-г аваад явсан байв гэнэ.  Тэгэхэд Гомбо хүү:
-Тэр гуай жилийн өмнө гуйсан гээд шар хээр үрээ аваад явчихлаа гэж хов мэдүүлжээ. Баян Батхутаг:
-Чи авна гэсний зоргоор өгөөд явуулчихсан биз дээ гээд өнгөрчээ. Баян эр өдөр бүр л архи зооглож суудаг, жилдээ морь уях гэж 6 дугаар сард, адуугаа тоолох гэж 9 дүгээр сард сүрэгрүүгээ хоёр удаа л очдог болсон байжээ. Тэр жил уяа эхлэхэд адуугаа үзэж явсан баян Батхутаг.
-Ноднин дааганд нь уяагүй нэг шар хээр үрээ байх ёстой. Эх нь ханхар ташаатай гүү байсан. Шогшоо ламын хээр азарганы адуунд явах ёстой гэж асуужээ. Гомбо хүү гэнэт санаж:
-Зайсан гуай аваад явчихсан шүү дээ гэхэд баян эр уурсаж:
-Юу гэнээ хө, би түүнд азарга тавих үрээ ав гэснээс хурдан үрээ өгөөгүй, очоод аваад ир гэж зарц нараа хөөжээ. Азарга уядаггүй байсан цаг үе тул арай өөрөөр ойлгодог байсан бизээ. Үүнийг сонссон зайсан Барханаг сандарч:
-Ээ даян үзээдэхжээ. Би үзээгүй гэж бодсон юм. Одоо уячихсан, сайн уяж засаад өгье. Нэрээр нь уралдуулна гээд хазаарлаад уяанаасаа уячихжээ. Зарцаа буцаж ирэхэд нь баян эр:
-За юу гэж байна гэхэд нь :
-Зарц нь үнэнээ хэлээгүй юм. Наадамд түрүүлээд ирэхээр нь өгье гэсэн гэхэд:
-Аан тэгэх ёстой гээд хүлээж гэнэ.
Зуны наадамд шар халтар үрээг түрүүлж ирэхэд зайсан Барханаг “хэтэрхий сайн уячихлаа. Уг нь намар голын бярыг нь гүйцээж Чингисийн цагаан сүлд цэнгэр наадамд уях гэсэн юм” гэж гэнэ.
Тэр зун уралдаанд аман хүзүүдсэн хүрэн үрээгээ даян Батхутаг хөтлөн ирээд:
-Хөөе Барханаг аа, алив наад үрээ өгөөдөх азарга тавих үрээ ав гэснээс хүлэг ав гээгүй гээд цулбуурыг нь шувт татаж аваад хөтөлгөө хүрэн үрээнийхээ цулбуурыг зөрүүлж атгуулчихаад яваад өгсөн гэдэг.
"Монголын хурдан морины домог, түүх" номноос