Дархалсан хүлэг

Чин ван Ханддорж Долоо хошуу даншиг наадмыг хариуцан хийлгэх болжээ. Ханддоржийн харьяа аймаг хошуу наадамд бө, морь, сур, мөн цагаан идээ, махан шүүс бүх талаар бэлтгэжээ. Долоон хошуу даншиг наадамд эрийн гурван наадмын бүх түрүүг авахыг аймаг, хотол хошуундаа Чин ван Ханддорж зарлиг болгожээ. За ингээд наадмын түрүүг авах бэлтгэл хийж дээ. Хотол хошуугаар түрүүлэх хүлгийн шилэлт сонголт явуулж гэнэ. Эрдэнэ вангийн хошуу, одоогийн Шарын голын хавьд нутаглаж байсан ганц бие ядуу эмгэний алаг морийг шилэн шинжиж, худалдан авч шилдэг уяачаар уяа сойлгыг нь тааруулж бэлтгэжээ. Тэр алаг морь Долоо хошуу даншигт түрүүлэн иржээ. Чин ван Ханддорж машид баярлаж, уяа сойлго тааруулсан уяачийг хөхиүлэн шагнаж. Хурдан хүлэг алаг морийг Чин ван Ханддоржид бэлэг болгон өргөсөн аж. Түүнээс хойш тэр алаг морь наадамд олон удаа түрүүлсэн гэдэг. Ийм учраас эзэн ноён Ханддорж алаг морийг насан турш нь “Дархан” сүрэг болгон тахисан байна.
Чин ван Ханддорж бусдад хорлогдон таалал төгссөний дараа алаг морь хөгширч, Булган аймгийн Бүрэгхангай нутгаас өөрийн нутагтаа буюу Шарын голдоо гүйн иржээ. Хөгширсөн хурдан хүлэг уулын энгэрт идээшилж байхыг нутгийн хүмүүс хараад таньжээ. Дархан хүлгийг хэн ч барьж авах, хүрэх эрхгүй учир алаг морь өөрийн дураар ямар ч адуун сүрэгтэй нийлэхгүй, төрсөн ууландаа ганцаар байсаар үхжээ. Түүний амьсгал хураасан уулыг Дархан уул гэж нэрлэж, толгойг нь тэр уулын оройд залсан байна. Мөн нутгийн буурлууд Дархан алаг морины том модон баримал сийлж уулын оргилд залжээ. Гэтэл Дархан хотыг байгуулагчид тэр модон морийг уулнаас буулгаж хог дээр хаясан байж. Нэгэн өвгөн тэр хурдан хүлэг морины модон сийлбэрийг хог дээрээс олж аваад хашаандаа хадгалж байсан гэнэ. Одоо тэр модон сийлбэр хаа байгааг мэдэх хүнгүй болжээ. Алаг морь хурдан хүлэг болж “Дархан” цол авч, дараа нь түүний төрсөн нутгийн нэргүй нэгэн уул Дархан нэртэй болж, уг уулын нэрээр Дархан хотыг нэрлэжээ.
"Домог-3" номоос...