Ж.Бэгзжав: Хар морь маань даагандаа аймаг, сумын таван наадамд түрүүлсэн

Увс аймгийн Тэс сумын уугуул, “Увсын хурд” МСУХ-ны тэргүүлэгч, аймгийн Алдарт уяач Ж.Бэгзжавын ярилцлагыг уншигч танаа хүргэж байна. 
-Алдарт манай уншигчдад өөрийгөө танилцуулаач?
-Би 1964 онд Тэс сумын нутаг Өндөр мод хэмээх газар төрсөн. Сумандаа найман  жилийн дунд сургууль төгсөөд Улаангомд ирж УБХТН-ийн авто курст суралцан жолооч, механик мэргэжил эзэмшээд, 1983-1986 онд Ардын армийн 256-р нэгтгэл 271 дүгээр авто ангид  жолооч, байлдагчаар алба хаасан. Цэрэгт байхдаа мөн орос мэргэжилтний жолооч хийж байлаа.Тэгээд Ардын армийн 65 жилийн ой болж, 10 гаруй генералын гарын үсэгтэй сайшаалын бичигтэй халагдаж байлаа. Ийм сайшаалын бичигтэй цэрэг 65 жилийн хугацаанд 3 халагдсаны сүүлчийнх нь би юм. Албаа хаагаад иртэл 9-р автобааз, зам барилга ашиглалтын трест хоёр ажилд авах санал тавьж, би 9-р баазаас шинэ чиргүүлтэй хуучин машин авч ажлын гараагаа эхэлж байлаа. Тэндээ таван жил ажиллаад байгууллагынхаа Аварга болж,  2005 онд аймгийн 80 жилийн ойгоор Монгол улсын онц тээвэрчин цолоор шагнагдсан.
-Одоогоор ямар ажил эрхэлж байна вэ?
-1992-2002 он хүртэл хувиараа бизнес эрхэлж байгаад 2002 оноос “Шинэ эрин” ХХК байгуулж ажиллаж байна. Манай компани жимс, жимсгэний худалдаа, мод модон эдлэлийн үйлдвэр, авто машин засварын болон сэлбэгийн худалдаа эрхлэн жилдээ 60 гаруй сая төгрөгийн татвар улсад төлж байна. Үндсэн 10, түр 10 гаруй хүнийг  ажлын байраар хангадаг.
-2010 оны шилдэг татвар төлөгч юм байна шүү дээ?
-Тиймээ, 2010 онд аймгийн шилдэг татвар төлөгч компаниар шалгарсан. Мөн  2014 оны эхний хагас жилийн байдлаар хамгийн их татвар төлсөн байгууллагаар шалгарсан. Түүнчлэн би өөрөө 2006 онд Худалдаа үйлдвэрлэлийн Тэргүүний ажилтан цол тэмдгээр шагнагдсан.
-Яриагаа хурдан морь сонирхон уях болсон үеийн түүхээр үргэлжлүүлье?
-Хүүхэд байхдаа хурдан морь унаж байлаа. Манай аав Т.Жамсран Тэс сумандаа 17 жил нэгдлийн адуу малласан хүн. Адуучин байхдаа нэгдлийн адуунаас хурдан морь уяж байсан бөгөөд Нэгдлийн улаан хэмээн олноо алдаршсан хурдан морь нь аймаг, сумандаа олон айраг түрүү авч байсан юм. Мөн хатирдаг улаан, хурдан хээр, хул, халтар морьдоо уяж аймаг, сумаас олон айраг түрүү авч аймгийн Алдарт уяач цол хүртсэн хүн. Аав маань аймгийн наадмаас 10 гаруй, сумын баяраас 30 гаруй айраг түрүү хүртсэн. Тэс сум аймгийн төвөөс хол учир тэр бүр морио аймагт уралдуулж чаддаггүй байсан юм билээ.
 Харин миний хувьд 1981 онд аавын Нэгдэл улааныг унаж сумын өдөрлөгт түрүүлээд тэр жилдээ аймгийн 50 жилийн ойгоор 12-оор давхиулсан. Мөн хул морийг нь унаж Майн нэгний баярт түрүүлгэж байлаа. Унаачийн тухайд нэг иймэрхүү амжилттай. Харин уяачийнхаа гарааг 1999 оноос эхэлж 2000 онд хар даагаа аймгийн наадам болон Өргөн ширэгт болсон Улаангом сум, Түргэн, Сагил сумдын баяр, Хархираа багийн өдөрлөг зэрэг таван уралдаанд  түрүүлгэсэн юм.
-Хар үрээ тэр жил их хурдан байжээ дээ?
-Тиймээ. Түүнээсээ хойш соёолон хүртлээ аймгийн баярт айрагдсан. Мөн 2007 оны хаврын бооцоот уралдаанд хар морь, Гоё хүрэн хоёроо уралдуулахад хар морь маань аман хүзүүнд, Гоё хүрэн  маань дөрвөөр давхиж байлаа.
-Хурдан хар морь тань хаанахын адуу вэ?
-Миний Гоё хүрэн, хурдан хар хоёр аавын маань унаган адуунууд. Ёстой нөгөө жинхэнэ Тэсийн голын унага даа.
-Өвгөдөөс өвлөгдсөн адуугаа сайжруулан чанаржуулах үүрэг өөрт тань оногдож буй байх?
-Би аавынхаа адууны эхийн талын угшлыг хадгалахыг хичээдэг. Аавын адууны угшлын 40 гаруй хурдан буян надад бий.
-Азаргаар цус сэлбэдэг гэсэн үг үү?
-Тиймээ. Анх 2005 онд Зүүнговь сумын харьяат, аймгийн Алдарт уяач С.Баяндалайгаас аймгийн баяр наадамд 10-аар давхисан хүрэн шүдлэн үрээ авч азарга тавьсан. Дараа нь Тэс сумын  харьяат Намнангийн Баттогтохоос зээрд халзан азарга авсан. Одоо ч бий. Түүний дараа Тэс сумын харьяат, аймгийн Алдарт уяач Д.Гончигоос  аймгийн баяр наадамд гурав түрүүлж, нэг айрагдаж, Зүүнговь сумын харьяат Манлай уяач Б.Далайгийн цолны мялаалга наадамд аман хүзүүдсэн хүрэн соёолонг худалдаж авч азарга тавьсан.
-Аймгийн 90 жилийн ой, баруун бүсийн наадамд хэрхэн бэлтгэж байна вэ?
-Энэ жилийн наадамд хүрэн азарга, түүний төл халтар даага хоёроо уяж байна. Түүнчлэн төрөлх нутгийнхаа түүхт 90 жилийн ойд хоёр сая төгрөгийн хандив өргөсөн. Баяр наадам сайхан болох байхаа.
-Тэгэлгүй яахав. Ярилцсанд баярлалаа.
- Баярлалаа. Гурван том баяр давхацсан энэ жилийн наадам сайхан болох байх аа. “Тод магнай” сэтгүүлээрээ дамжуулаад Увсчууддаа баярын мэнд дэвшүүлж, сайн сайхан бүхнийг хүсье.

"Тод магнай" сэтгүүл Увс аймгийн тусгай дугаар